Een nadere kennismaking: Maichel Bessems | géén architect

Over internetdeskundigen, vluchtgevaar en het ruige Ierland

“Het meest markante onderdeel van de PI in Breda, de koepel zelf, is enkele jaren geleden al hersteld, vertelt architect Maichel Bessems van SATIJNplus Architecten. Nu gaat het om de buitenschil, legt hij uit”.  Een passage uit een artikel in een onlangs verschenen vaktijdschrift. 

Koepelgevangenis Breda, foto E. van Swieten

Geen architect
Maichel Bessems kan er wel om lachen. Als projectleider van de restauratie- en transformatieprojecten is hij vaak op de bouw te vinden. Hij is géén architect. Onwetendheid, zegt hij. Journalisten, maar ook anderen weten niet dat bij een allround architectenbureau, een grote diversiteit aan functies te vinden is. 

Ik moet zelf bekennen dat ik tijdens mijn studie ook gedacht heb dat ik bij een aannemer zou gaan werken, maar het liep anders. Maichel kreeg de kans het team BCT (bestekken, calculaties, toezicht) van SATIJNplus te versterken.

Mijn restauratiekennis heb ik gaandeweg opgedaan. Veel geleerd van mijn collega’s, de ‘oude rotten’ in het vak. Niet alleen de technische kennis en het herkennen van historische elementen hebben zij mij bijgebracht. 

Hun respect en de liefde voor monumenten, dat was zo bijzonder! Zij hebben mij in positieve zin besmet.

Niet volgens het boekje

Maichel houdt toezicht bij de Minderbroederskerk Roermond

Als het werk van de architect klaar is, dán komt Maichel in actie. Het bestek wordt geschreven en er wordt gecalculeerd. Inschattingen maken van de te verwachten kosten. Wetende dat in de praktijk niet alles volgens het boekje verloopt, is dit iedere keer weer een uitdaging. Zeker bij restauratieprojecten. Vaak is er in het voortraject te weinig tijd, budget en middelen (denk bijvoorbeeld aan ontbrekende steigers) om het monumentale pand op details te kunnen beoordelen. Dan is het een pré als je kunt putten uit je ervaring.

Euforie
De praktijk moet uitwijzen of jouw inschatting juist is. Is de restauratie uitgevoerd binnen de gewenste tijd, het budget én volgens de hoge kwaliteitsnormen, dan is er euforie!
Niet dat Maichel dan op de tafel gaat springen, dat past niet bij deze ingetogen collega. Uitbundig kan hij wel zijn, maar dat bewaart hij voor de Carnaval!

Internetdeskundigen
Maichel heeft circa 30 projecten onder zijn hoede. Restauratieprojecten met bouwkosten van 10.000 Euro tot 1 miljoen, zoals de Basiliek in Meerssen (Zuid-Limburg). Restauratieplannen opstellen, het van A tot Z voorbereiden van de uitvoering en subsidieaanvragen regelen bij de Rijksdienst, Provincie of Gemeente. Vaak een ingewikkeld proces waarbij je op de hoogte moet zijn van de laatste wet- en regelgeving. 

Eigenaren van monumentaal vastgoed beginnen er vaak energiek aan. Deze “internetdeskundigen” moeten dan halverwege erkennen dat ze vastlopen.

Maichel (in geel hesje) bij leisteengroeve in Ierland

Mond-tot-mondreclame
Verwezen door een overheidsinstantie of via via, komen de eigenaren uiteindelijk toch bij ons terecht. En geloof mij, zegt Maichel overtuigend: de kosten om ons bureau in te schakelen verdienen ze dubbel en dwars terug! Wij kennen de regelgeving als onze broekzak en weten wat wel en niet subsidiabel is.  Het is vaak nog een klus om de opdrachtgevers ‘in toom’ te houden, vult hij met een glimlach aan. Nee, wij gaan niet buiten ons boekje. De reputatie van ons bureau houden wij hoog.

Vluchtgevaar
De bekende koepelgevangenis in Breda (inmiddels heeft het gebouw deze functie niet meer), was een van de meest interessantste projecten voor Maichel. Een veelzijdig project met ongekende veiligheidsmaatregelen. 
Vanwege het vluchtgevaar moesten alle steigers worden ingepakt en beschot. Zonder overleg iets in de planning of aanpak wijzigen was not done. Over iedere handeling moest worden nagedacht en gecommuniceerd. Van de bouwpartners werd veel verwacht. Het intensieve contact en groot verantwoordelijkheidsgevoel hebben voor een hecht team gezorgd, met een prachtig eindresultaat. Een project waar Maichel met recht trots op is.

Bezoek aan de leisteengroeves in Ierland

Ierland

Maichel kijkt met grote voldoening terug op zijn trip naar het ruige, imponerende Ierland. Tijdens de restauratie van de PI Breda, kreeg een klein team de kans om, in opdracht van de toenmalige Rijksgebouwendienst, specifieke hoogwaardige natuursteen uit te zoeken in Ierland.
Een bijzonder en leerzaam bezoek aan de indrukwekkende groeves. Nog steeds heeft hij veel profijt van de daar opgedane specialistische kennis.

Toekomstbeeld?
Maichel weet wat hij wil. Hij ziet nog voldoende uitdagingen liggen bij SATIJNplus. Het bureau blijft in beweging en anticipeert op nieuwe ontwikkelingen in de markt. Maichel wil graag samen met zijn collega’s en andere (keten)partners, nog betere ideeën, producten en diensten bedenken.

Dus, zoals we tijdens de Carnaval zingen: “Sjeng aon de geng!” 

Auteur: Lilian Zeekaf

DON QUICHOT 05 | Een aantrekkelijke schoonheid

‘Memory–buildings should respect the culture from which they have developed’

Titel van het zevende hoofdstuk van het essay ‘The Seven Lamps of Architecture’ geschreven door John Ruskin in mei 1849.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft zes esthetische uitgangspunten ontwikkeld voor het restaureren van monumenten. Voor u eerder op een rijtje gezet in Don Quichot 03.

Restaureren met kwaliteit

Tijdens het symposium “Restaureren met kwaliteit”, georganiseerd door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) in Utrecht, zijn deze punten helder gepresenteerd. Het duo dat de voordracht verzorgde, bestond uit Bastiaan van de Kraats, architect van 1m98 (!), en Jacqueline von Santen, senior-adviseur cultuurhistorie bij het RCE.

Met illustratieve, inspirerende voorbeelden van restauratieprojecten hebben ze bijzonder fraai de punten besproken en laten zien met pakkende voorbeelden uit het alledaagse leven, de beeldende kunst en de literatuur.

‘Zet in op herstel van historisch materiaal.’

Hét discussiepunt in deze blog.

Maar is herstel altijd nodig?

Neen, indien het gebouw constructief en bouwtechnisch niet lijdt. Of dat er geen onacceptabele vervolgschade ontstaat.

Schoonheid

Verval kan namelijk zo mooi zijn! Vaak zoeken wij dat op in het buitenland, maar in Nederland is bijna alles in orde en schoon. Jammer.

Als conservatiearchitect, zoals onze Belgische collega’s ons restauratiearchitecten noemen, kunnen wij het verval waarderen en conserveren.

Waarom dan alles herstellen?

Oost-Duitsland

Bovenstaande foto’s zijn van een bouwwerk uit voormalig Oost-Duitsland. Lang was er geen geld om dit gebouw te onderhouden. Toen de financiën aanwezig waren, hebben ze ervoor gekozen het constructief en bouwtechnisch vervallen deel te herstellen. De overige onderdelen zijn in hun verval gelaten. Ze worden wel verder in hun verval begeleid. Let op, dus niet verwaarloost! Nu kunnen we dit gebouw veilig gebruiken, bezoeken en ervan genieten.

Mooi verval

Niet alle monumentale gebouwen kun je in hun verval laten zien. Dit is met name afhankelijk van de nieuwe functie. Maar als het mogelijk is, dus als ongemakken zoals bijvoorbeeld stof of gruis, geaccepteerd kunnen worden, dan laat het stukje bouwhistorie van het gebouw gewoon zien.

Maar gaan de opdrachtgevers met ons mee in dit avontuur? Als we ze kunnen overtuigen van deze schoonheid, dan kan een gebouw haar historisch (fraai) verval laten zien.

Tot het volgende blog!

Angelina Valleau

Bouwkundig tekenaar

De nieuwe werkelijkheid. Begin bij jezelf.

Cartoon van collega Ron Werné

De tijden zoals ze waren, krijgen wij niet meer terug. De huidige bouwwereld is de nieuwe werkelijkheid. We zullen allemaal in de bouwketen anders moeten gaan handelen. Het ouderwetse, traditionele denken en werken loslaten en met andere ogen naar de bouw kijken. Dat is inmiddels tot iedereen doorgedrongen, toch?

Waar en hoe liggen de kansen? 

Kreten zoals ketensamenwerking, Co-creatie, Lean, BIM; omzetten in daden. Om dit gezamenlijk te kunnen realiseren in de bouw, kunnen wij niet zonder:kennisdelen, transparantie, eerlijkheid, open communicatie én vertrouwen. Zonder aanpassing van houding en gedrag, geen constructieve samenwerking.

Begin bij jezelf, dan komen we samen verder. 

Wij zijn gestart.

Laat u ons weten wat wij voor u kunnen betekenen?

Team SATIJNplus Architecten

Bron: BouwAdviesInstituut Gemert

Actief blijven na pensionering

Harry, val jij niet in het bekende zwarte gat?

Zeker niet! Ik leg het je graag uit.

In mijn laatste jaar in dienstverband bij SATIJNplus Architecten heb ik al veel ervaring kunnen opdoen met de tijd en de invulling daarvan die vrijkomt bij pensionering. Door een goede overdracht van de lopende werken en opname van opgebouwde verlofuren kwam er namelijk vanzelf tijd vrij voor andere dingen. En daarbij ben ik hobby en werkervaring gaan combineren! 

Inspiratie

Naast mijn hobby als zeer amateuristische golfer, nodig om lichamelijk een beetje op peil te blijven, heb ik namelijk nog een hobby die ik al meer dan 30 jaar beoefen, namelijk wijn. 

In 2003 kocht ik in Frankrijk het boek “Les Vignobles des Chemins de Compostelle” van Pierre Casamayor, lector oenologie, Universiteit Toulouse en Eric Limous, lector geschiedenis Universiteit Bretagne-Sud-Lorient. Na het lezen van dit boek wilde ik er toen al iets mee doen. En ik wilde graag gaan schrijven. Maar door de vele activiteiten tijdens mijn werkzaam leven kwam dat er niet van. 

Santiago de Compostella

Het boek, dat gaat over de beschrijving van wijngaarden én de monumentale heiligdommen langs de routes naar Santiago de Compostella van uit heel Europa, sprak me heel erg aan. 

Alles viel op zijn plaats: de combinatie van mijn hobby wijn en het monumentaal erfgoed, mijn corebusiness bij SATIJNplus.

Op bezoek in Puy-en-Velay bij de kathedraal,
een van de vier startplaatsen van de routes naar Santiago de Compostella

Dé schelp in de bestrating van Via Podiensis in Puy-en-Velay.
Deze schelpen markeren in heel Europa de route naar Santiago de Compostella 

Promoveren

Vanaf 2009 is het mogelijk om binnen het Nederlands Genootschap van Wijnvrienden, na de studie voor officier en grand-officier, te promoveren tot wijnmeester. Het onderwerp moet dan voldoende diepgang hebben en bovendien een meerwaarde hebben voor het Genootschap. Zo is bij mij in het afgelopen jaar het idee ontstaan om aan al mijn wensen en dromen van de laatste decennia een invulling te geven. 

Ideale combinatie

Ik heb het idee opgevat om, op basis van het boek, themaproeverijen te beschrijven over de wijngaarden langs de wegen naar Santiago de Compostella. Daarbij benoem ik tevens de monumentale heiligdommen en bezienswaardigheden uit de vroege middeleeuwen, waardoor de scriptie enerzijds gebruikt kan worden voor het geven van proeverijen en anderzijds gebruikt kan worden als een soort reisgids. 

Bovendien zal ik, samen met mijn vriend en hobbytekenaar Michel Pinxt, tekeningen maken van de gebieden met daarin aangegeven de wijngebieden en de bezienswaardigheden. 

Camille Oostwegel als studiebegeleider

Ik heb het voorstel ingediend bij de examencommissie en, na goedkeuring door de commissie, heb ik in overleg met de commissie een studiebegeleider gevonden in de heer Camille Oostwegel. Bekend met en zeer geïnteresseerd in wijn, wijngebieden, pelgrimmages, refuges en monumentale gebouwen leek hij me de aangewezen persoon om samen met mij en de examencommissie te kijken naar het proces en het eindresultaat. Camille heeft intussen zijn medewerking toegezegd en het is de bedoeling dat ik in juni 2016 het eindresultaat zal presenteren op Château Sint Gerlach in Valkenburg aan de Geul.

Camille Oostwegel  @ Château Sint Gerlach

Werk wordt niet gemist

Tot die tijd zal er dus weinig of geen gelegenheid zijn om in een zogenaamd zwart gat te vallen. Bovendien blijken de combinatie van hobby en interesse een zeer zinvolle en uitdagende invulling te geven aan mijn vrije tijd. Hoe meer ik er mee bezig ben, hoe meer ik alle relevante plaatsen en gebieden (opnieuw) wil bezoeken. 

Vele objecten, die ik in het verleden heb bezocht, komen door mijn onderzoek namelijk in een heel ander daglicht te staan. Tijdens mijn laatste reis heb ik al diverse heiligdommen bezocht. Mijn werk heb ik daardoor nog geen moment gemist en ik denk dat dat ook de bedoeling is. 

Waardevolle tip: nooit vergeten om onderweg wijnen te blijven proeven! 

Niet stilzitten, maar leren totdat alle 5 vingers aan mijn hand even lang zijn.

Ik houd jullie graag op de hoogte!

Harry Pallada

tot voor kort

sr.-projectleider|bouwkostendeskundige

Even voorstellen: John Hoeben | no-nonsense

Een projectleider met verborgen talenten
Eerst denken dan doen

Op zijn visitekaartje staat onder zijn naam ‘interieur’. Dat is geen functie, wordt hem vaak gezegd als hij zijn kaartje aanreikt. Voor collega John Hoeben een mooie aanleiding om een gesprek aan te knopen.

Wat ik doe is ook niet in één functie te benoemen, maakt hij duidelijk. Ik ondersteun architecten en interieurontwerpers op het gebied van het bouwkundig uitwerken en het detailleren van interieurontwerpen. Ben daarnaast ook projectleider en adviseer over de gewenste materiaalkeuze die perfect aansluit bij het ontwerp. Maar ik ben zeker geen interieurontwerper of stylist. Weet jij een betere functiebenaming?

Gastvrijheidconcept Zorgcentrum Heereveld, Landgraaf | Meander Zorggroep

No-nonsense
John werkt veel samen met onze architecten en freelance interieurontwerpster Gita Ries. Zij zijn de bedenkers van een creatief concept en hebben een bepaald sfeerbeeld voor ogen. John zoekt uit of het idee uitvoerbaar is en met welke materialen. De kosten van de materiaalkeuze moeten uiteraard binnen het gestelde budget vallen. Ook de uitvoering mag het budget niet overschrijden en dat geldt evenzo voor de vaak strakke tijdsplanning. What's new? 

Maar het is altijd weer passen en meten. Een terugkerende uitdaging voor John.
Onze collega is een no-nonsenspersoon, een perfectionist, oplossingsgericht en heeft oog voor detail. Daarom klikt het zo goed met de ontwerpers, de creatievelingen.

Ambachtsschool
Dat hij technisch inzicht had, was al vroeg duidelijk. Met vlag en wimpel is hij geslaagd voor zijn HTS-diploma. Opmerkelijk is dat hij zijn opleiding is gestart aan de ambachtsschool in België. John heeft daar gezien hoe mooi het vak van houtbewerking is. Het werken met natuurlijke materialen en creëren van iets unieks! 

Van specialisten heeft John de fijne kneepjes van het vak geleerd. Deze ervaring komt hem  nu nog steeds van pas. De drie woorden ‘het kan wel’, spreekt hij dan ook regelmatig uit. John is met recht trots op deze specifieke kennis en ervaring.

Universiteit Maastricht | Visitors' Centre

Universiteit Maastricht
Inmiddels past het jasje van projectleider hem goed. Enthousiast vertelt hij over de bouw en verbouw van de collegezalen van de Universiteit Maastricht. Projecten die alleen uitgevoerd kunnen worden tijdens het zomerreces van de academische opleiding. 

Een ware uitdaging, want ook de bouwvakantie valt in diezelfde periode! Met goede en flexibele bouwpartners, in combinatie met een uitgebreide  voorbereiding, detailplanning en intensieve begeleiding zijn zo’n projecten wel realiseerbaar. Een meer dan strikte planning op dagniveau en niemand die deze planning mag verstoren zijn vereisten! 

Stel je eens voor dat de Universiteit Maastricht met ca. 15.000 studenten een nieuw collegejaar moet starten, terwijl de verbouwing van een of meerdere collegezalen nog volop aan de gang is?

Leren van en met elkaar
De belangrijkste tip die John ook kan geven is; steek meer dan voldoende tijd en energie in de voorbereiding van een project. Eerst denken dan doen, is misschien een open deur, maar hij ziet dat dit vaak onvoldoende gebeurt. 

Waar zijn mogelijke valkuilen en kan ik vooraf anticiperen? Hij deelt zijn ervaring en kennis graag met onze opdrachtgevers. John biedt ook altijd de gelegenheid om een vergelijkbaar referentieproject te bezoeken. Waarom het wiel twee keer uitvinden, niet waar?

De functieomschrijving van John blijft echter wel een issue. Weet jij een goede functieomschrijving voor John?

Auteur: Lilian Zeekaf

Grensoverschrijdend Limburg

“Limburgers zijn verbinders: bruggenbouwers die durven te denken in mogelijkheden”

7 oktober 2014

een belangrijke mijlpaal binnen de geschiedenis van Limburg

Lancering van Connect Limburg!

Connect Limburg heeft de taak om Nederlands Limburg 

internationaal op de kaart te zetten 

als unieke en grensoverschrijdende regio!

met dank aan collega Ron Werné voor zijn weergave

DON QUICHOT | 04 Restauratie; beperk de ingreep zoveel mogelijk

‘A thing of beauty is a joy for ever: 

Its loveliness increases; it will never
Pass into nothingness; but still will keep … ‘

De eerste regels van het gedicht Endymion, geschreven door John Keats in 1818. Deze woorden zouden betrekking kunnen hebben op het gebouwd monument.

Museum aan het Vrijthof | Maastricht

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft zes esthetische uitgangspunten ontwikkeld voor het restaureren van monumenten.

Dit keer aandacht voor het tweede esthetisch uitgangspunt.

‘Beperk de omvang van de ingreep zo veel mogelijk’ luidt het uitgangspunt.

De praktijk

Een oud gebouw heeft schade en vertoont gebreken. De oorzaken kunnen heel verschillend zijn. Zo kan het materiaal vergaan zijn in de loop van de tijd. Of aangetast zijn door insecten of door dieren. Het bouwelement kan ook door gebruik versleten zijn. En zo zijn er tal van oorzaken te benoemen.

Het oude gebouw, in dit geval een Rijksmonument, heeft een onderhoudsbeurt nodig om de kapotte en niet meer functionerende bouwelementen te repareren of te herstellen. Vaak genoeg is dit beeld te herkennen zowel op het platteland als in de stad.

Het gebouw staat fier overeind, wellicht al eeuwen lang. De onderdelen zijn deels oorspronkelijk. En nu is het verval nabij door achtergebleven onderhoud.

Als restauratiedeskundige begint het dan te kriebelen. Gedachten stromen door het hoofd met als conclusie: “Daar moet iets aan gebeuren anders is het verval onherstelbaar. Eeuwig zonde!”

In vele gevallen komt men gelukkig naar ons bureau toe voor degelijk advies en begeleiding van de noodzakelijke restauratie.

Voormalig fabrieksgebouw | BACO Roermond

Onderzoek

Het gebouw wordt van alle kanten bekeken. Met het blote oog, met de verrekijker en met de zaklamp wordt elke vierkante centimeter bestudeerd. Met potlood en papier wordt alle opnames genoteerd en getekend. Met de camera wordt een en ander vastgelegd. Er wordt ook nagedacht over de oorzaken van de verschillende schade gevallen.

Uitwerking
Eenmaal terug op kantoor, worden alle bevindingen uitgewerkt in digitale tekeningen. De gebreken, de te repareren onderdelen, de wijze van reparaties worden opgenomen in een uitgebreide technische omschrijving, inclusief fotoreportage. De technische omschrijving geeft bijvoorbeeld ook informatie over de specifieke recepturen voor de te gebruiken species en de kwaliteitseisen t.a.v. de verf.

Als alles in kaart is gebracht en de financiële consequenties duidelijk zijn voor de opdrachtgever dan wordt, na groen licht, het gebouw hersteld.

Weer vanouds

Aangetaste stenen zijn ingeboet en kapotte ruiten zijn vervangen. 

Het oude gebouw is helemaal gerepareerd. Een monument gereed voor de toekomst!

Iedereen dolgelukkig zou je denken, totdat je verrast wordt door de opdrachtgever. "Het gebouw is als vanouds. De bijzondere sfeer is behouden. Ik zie nauwelijks wat er allemaal gebeurd is."  En lachend voegt hij hieraan toe: "Heb ik daar al mijn geld in gestopt?"

Wellicht geen reactie die je verwacht, maar als restauratiedeskundige denk je: “Dan is het goed. Dan is de omvang van de ingreep zo beperkt mogelijk gebleven.”

Denk dan: ‘A joy for ever’

Tot de volgende keer!

Angelina Valleau
bouwkundig tekenaar